El 8 de noviembre de 2020 marcó un punto de inflexión en el Cáucaso Sur. Ese día, Azerbaiyán celebró la recuperación de la ciudad de Shushá, símbolo cultural e histórico, en el marco de la Segunda Guerra de Nagorno-Karabaj. La victoria militar, tras 44 días de intensos combates, fue seguida por la firma de un acuerdo de alto el fuego mediado por Rusia, que puso fin a décadas de ocupación armenia en territorios reconocidos internacionalmente como azerbaiyanos.
Desde la perspectiva de Azerbaiyán, el 8 de noviembre es el Día de la Victoria: una fecha que honra el retorno de tierras ancestrales y el sacrificio de miles de soldados. Para Armenia, en cambio, representa una herida abierta, una derrota dolorosa que provocó una crisis política interna y el desplazamiento de comunidades armenias (léase “implantadas”) que habían vivido en Karabaj durante décadas. Desde una mirada neutral, el conflicto dejó un saldo humano devastador, con miles de muertos, desplazados y ciudades arrasadas.
Tuve la oportunidad de visitar la zona de guerra poco después del conflicto, incluyendo la ciudad de Shushá. Lo que vi fue desolador. Las tropas invasoras armenias, durante años de ocupación, no solo no desarrollaron nada, sino que, más bien, intentaron borrar todo vestigio islámico: mezquitas convertidas en establos, tumbas saqueadas, palacios de los kanes destruidos, museos y teatros arrasados. Fue un intento sistemático de aniquilación cultural. El paisaje era el de una ciudad fantasma, herida por el abandono y la violencia.
Hoy, el presidente Ilham Aliyev ha convertido la reconstrucción de Karabaj en una prioridad nacional. Según informes oficiales, Azerbaiyán ha destinado más de 7 mil millones de dólares a proyectos de infraestructura, vivienda, educación, salud y cultura. El objetivo es claro: permitir el retorno de los refugiados azerbaiyanos que fueron expulsados por la ocupación armenia, y restaurar el tejido social y patrimonial de la región.
Sin embargo, los obstáculos persisten. Uno de los más graves es la presencia de minas terrestres. Armenia entregó planos incompletos e inexactos de los campos minados, lo que ha ralentizado el proceso de desminado. Hasta la fecha, solo se ha logrado erradicar aproximadamente el 25% de las minas sembradas en Karabaj. Esta amenaza pone en riesgo la vida de los civiles y retrasa el retorno seguro de las familias desplazadas.
La victoria de Azerbaiyán no solo fue militar, sino también simbólica: el restablecimiento de su soberanía y la recuperación de su identidad cultural. Como dijo el presidente Ilham Aliyev: “Karabaj es territorio de Azerbaiyán, y así lo reconoce el mundo entero.”
Pero la paz duradera exige más que reconstrucción física. Requiere justicia, reconciliación y respeto mutuo. En palabras del gran pensador Mirza Fatali Akhundov: “La libertad del pensamiento es la raíz de la dignidad humana.” Y esa dignidad comienza por restaurar lo que fue destruido, por devolver a cada ciudadano su derecho a vivir, a creer, a construir.
A cinco años del fin de la guerra, Karabaj vive entre la memoria del conflicto y la esperanza de reconstrucción. El futuro dependerá de la voluntad política, del compromiso internacional y de la capacidad de ambas naciones para mirar más allá del dolor. Porque en cada piedra restaurada, en cada escuela reconstruida, en cada tumba dignificada, se escribe una nueva página de dignidad para el Cáucaso.
*Premio Mundial de Periodismo “Visión Honesta 2023”
Karabakh: Five Years Later, Between Victory, Ruins, and Hope By Ricardo Sánchez Serra World Journalism Prize “Honest Vision 2023”
On November 8, 2020, a turning point occurred in the South Caucasus. That day, Azerbaijan celebrated the recovery of the city of Shusha, a cultural and historical symbol, during the Second Nagorno-Karabakh War. The military victory, after 44 days of intense fighting, was followed by a ceasefire agreement brokered by Russia, ending decades of Armenian occupation in internationally recognized Azerbaijani territories.
From Azerbaijan’s perspective, November 8 is Victory Day: a date that honors the return of ancestral lands and the sacrifice of thousands of soldiers. For Armenia, it represents an open wound—a painful defeat that triggered a political crisis and the displacement of Armenian communities (read: “implanted”) that had lived in Karabakh for decades. From a neutral viewpoint, the conflict left a devastating human toll, with thousands of deaths, displaced families, and destroyed cities.
I had the opportunity to visit the war zone shortly after the conflict, including the city of Shusha. What I saw was desolate. The Armenian occupying forces, over years of control, not only failed to develop anything, but actively sought to erase all Islamic traces: mosques turned into stables, looted tombs, destroyed khan palaces, ransacked museums and theaters. It was a systematic attempt at cultural annihilation. The landscape resembled a ghost town, wounded by abandonment and violence.
Today, President Ilham Aliyev has made the reconstruction of Karabakh a national priority. According to official reports, Azerbaijan has allocated more than 7 billion dollars to infrastructure, housing, education, health, and cultural projects. The goal is clear: to enable the return of Azerbaijani refugees expelled during the Armenian occupation and to restore the region’s social and cultural fabric.
However, obstacles remain. One of the most serious is the presence of landmines. Armenia handed over incomplete and inaccurate maps of minefields, slowing down the demining process. To date, only about 25% of the mines planted in Karabakh have been cleared. This threat endangers civilian lives and delays the safe return of displaced families.
Azerbaijan’s victory was not only military but symbolic: the restoration of its sovereignty and the recovery of its cultural identity. As President Ilham Aliyev said: “Karabakh is Azerbaijani territory, and the whole world recognizes it as such.”
But lasting peace requires more than physical reconstruction. It demands justice, reconciliation, and mutual respect. In the words of the great thinker Mirza Fatali Akhundov: “Freedom of thought is the root of human dignity.” And that dignity begins by restoring what was destroyed, by giving every citizen the right to live, to believe, to build.
Five years after the war’s end, Karabakh lives between the memory of conflict and the hope of reconstruction. Its future will depend on political will, international commitment, and the ability of both nations to look beyond pain. Because in every restored stone, every rebuilt school, every dignified grave, a new page of dignity is written for the Caucasus.
Karabakh : cinq ans après, entre victoire, ruines et espérance Par Ricardo Sánchez Serra Prix Mondial de Journalisme “Vision Honnête 2023”
Le 8 novembre 2020 a marqué un tournant dans le Caucase du Sud. Ce jour-là, l’Azerbaïdjan a célébré la reprise de la ville de Choucha, symbole culturel et historique, dans le cadre de la deuxième guerre du Haut-Karabakh. La victoire militaire, après 44 jours de combats intenses, a été suivie par un accord de cessez-le-feu négocié par la Russie, mettant fin à des décennies d’occupation arménienne dans des territoires reconnus internationalement comme azerbaïdjanais.
Du point de vue de l’Azerbaïdjan, le 8 novembre est le Jour de la Victoire : une date qui honore le retour des terres ancestrales et le sacrifice de milliers de soldats. Pour l’Arménie, en revanche, c’est une blessure ouverte, une défaite douloureuse qui a provoqué une crise politique interne et le déplacement de communautés arméniennes (lire : “implantées”) ayant vécu au Karabakh pendant des décennies. D’un point de vue neutre, le conflit a laissé un bilan humain dévastateur, avec des milliers de morts, de déplacés et de villes détruites.
J’ai eu l’occasion de visiter la zone de guerre peu après le conflit, y compris la ville de Choucha. Ce que j’ai vu était désolant. Les forces arméniennes occupantes, pendant des années, n’ont rien développé, mais ont plutôt tenté d’effacer toute trace islamique : mosquées transformées en étables, tombes pillées, palais des khans détruits, musées et théâtres saccagés. Ce fut une tentative systématique d’anéantissement culturel. Le paysage ressemblait à une ville fantôme, meurtrie par l’abandon et la violence.
Aujourd’hui, le président Ilham Aliyev a fait de la reconstruction du Karabakh une priorité nationale. Selon les rapports officiels, l’Azerbaïdjan a alloué plus de 7 milliards de dollars à des projets d’infrastructure, de logement, d’éducation, de santé et de culture. L’objectif est clair : permettre le retour des réfugiés azerbaïdjanais expulsés par l’occupation arménienne et restaurer le tissu social et patrimonial de la région.
Cependant, les obstacles persistent. L’un des plus graves est la présence de mines terrestres. L’Arménie a fourni des cartes incomplètes et inexactes des champs de mines, ralentissant le processus de déminage. À ce jour, seulement environ 25 % des mines posées au Karabakh ont été éliminées. Cette menace met en danger la vie des civils et retarde le retour sécurisé des familles déplacées.
La victoire de l’Azerbaïdjan fut non seulement militaire, mais aussi symbolique : la restauration de sa souveraineté et la récupération de son identité culturelle. Comme l’a déclaré le président Ilham Aliyev : “Le Karabakh est un territoire azerbaïdjanais, et le monde entier le reconnaît comme tel.”
Mais une paix durable exige plus qu’une reconstruction physique. Elle requiert justice, réconciliation et respect mutuel. Selon le grand penseur Mirza Fatali Akhundov : “La liberté de pensée est la racine de la dignité humaine.” Et cette dignité commence par la restauration de ce qui a été détruit, par le droit de chaque citoyen à vivre, croire et construire.
Cinq ans après la fin de la guerre, le Karabakh vit entre la mémoire du conflit et l’espoir de reconstruction. Son avenir dépendra de la volonté politique, de l’engagement international et de la capacité des deux nations à dépasser la douleur. Car dans chaque pierre restaurée, chaque école reconstruite, chaque tombe honorée, s’écrit une nouvelle page de dignité pour le Caucase.
Карабах: пять лет спустя — между победой, руинами и надеждой Рикардо Санчес Серра Мировая премия в области журналистики «Честное видение 2023»
8 ноября 2020 года стал переломным моментом на Южном Кавказе. В этот день Азербайджан отпраздновал возвращение города Шуша — культурного и исторического символа — в рамках Второй Карабахской войны. Военная победа, достигнутая после 44 дней ожесточённых боёв, завершилась подписанием соглашения о прекращении огня при посредничестве России, положив конец десятилетиям армянской оккупации территорий, международно признанных как азербайджанские.
С точки зрения Азербайджана, 8 ноября — День Победы: дата, символизирующая возвращение исконных земель и жертву тысяч солдат. Для Армении это — открытая рана, болезненное поражение, вызвавшее политический кризис и перемещение армянских общин (читай: «имплантированных»), проживавших в Карабахе десятилетиями. С нейтральной точки зрения, конфликт оставил разрушительные человеческие последствия: тысячи погибших, беженцев и разрушенных городов.
Мне довелось посетить зону конфликта вскоре после войны, включая город Шуша. То, что я увидел, было удручающим. Армянские оккупационные силы за годы присутствия не только ничего не развили, но и пытались стереть все исламские следы: мечети превращены в конюшни, разграбленные могилы, разрушенные дворцы ханов, уничтоженные музеи и театры. Это была систематическая попытка культурного уничтожения. Пейзаж напоминал город-призрак, израненный забвением и насилием.
Сегодня президент Ильхам Алиев сделал восстановление Карабаха национальным приоритетом. По официальным данным, Азербайджан выделил более 7 миллиардов долларов на инфраструктуру, жильё, образование, здравоохранение и культуру. Цель ясна: обеспечить возвращение азербайджанских беженцев, изгнанных армянской оккупацией, и восстановить социальную и культурную ткань региона.
Однако препятствия сохраняются. Одним из самых серьёзных является наличие мин. Армения предоставила неполные и неточные карты минных полей, что замедлило процесс разминирования. На сегодняшний день удалось обезвредить лишь около 25% мин, установленных в Карабахе. Эта угроза ставит под угрозу жизни мирных жителей и задерживает безопасное возвращение перемещённых семей.
Победа Азербайджана была не только военной, но и символической: восстановление суверенитета и культурной идентичности. Как сказал президент Ильхам Алиев: «Карабах — это территория Азербайджана, и весь мир признаёт это.»
Но прочный мир требует большего, чем физическое восстановление. Он требует справедливости, примирения и взаимного уважения. Как сказал великий мыслитель Мирза Фатали Ахундов: «Свобода мысли — корень человеческого достоинства.» И это достоинство начинается с восстановления разрушенного, с возвращения каждому гражданину права жить, верить и строить.
Пять лет спустя после окончания войны Карабах живёт между памятью о конфликте и надеждой на восстановление. Его будущее зависит от политической воли, международной поддержки и способности обеих наций смотреть за пределы боли. Ведь в каждом восстановленном камне, в каждой вновь открытой школе, в каждой почтенной могиле пишется новая страница достоинства для Кавказа.
Qarabağ: beş il sonra — zəfər, xarabalıqlar və ümid arasında Rikardo Sançes Serra “Dürüst Baxış 2023” Dünya Jurnalistika Mükafatı
2020-ci il noyabrın 8-i Cənubi Qafqazda dönüş nöqtəsi oldu. Həmin gün Azərbaycan Şuşa şəhərinin — mədəni və tarixi simvolun — geri qaytarılmasını qeyd etdi. Bu hadisə 44 gün davam edən İkinci Qarabağ Müharibəsinin həlledici mərhələsi idi. Hərbi qələbədən sonra Rusiya vasitəçiliyi ilə atəşkəs sazişi imzalandı və beynəlxalq səviyyədə Azərbaycan ərazisi kimi tanınan torpaqlarda Ermənistanın onilliklər boyu davam edən işğalına son qoyuldu.
Azərbaycan üçün 8 noyabr Zəfər Günüdür: əcdad torpaqlarının geri qaytarılması və minlərlə əsgərin fədakarlığı ilə yadda qalan tarix. Ermənistan üçün isə bu gün açıq yara, ağrılı məğlubiyyət və daxili siyasi böhranla yanaşı, Qarabağda onillərdir yerləşdirilmiş erməni icmalarının (oxu: “yerləşdirilmiş”) köçü deməkdir. Neytral baxışla isə münaqişə minlərlə insan itkisi, köçkünlük və viran qalmış şəhərlərlə nəticələndi.
Müharibədən sonra Qarabağ bölgəsinə, o cümlədən Şuşaya səfər etmək imkanım oldu. Gördüklərim ürəkağrıdıcı idi. İşğalçı erməni qüvvələri illərlə bölgədə nəinki inkişaf yaratmadılar, əksinə, İslam izlərini silməyə çalışdılar: məscidlər tövləyə çevrilmişdi, qəbiristanlıqlar talan edilmişdi, xan sarayları dağıdılmış, muzeylər və teatrlar məhv edilmişdi. Bu, mədəni soyqırımın sistematik cəhdi idi. Şəhər tərk edilmiş, zorakılıq və laqeydliklə yaralanmış bir ruh kimi görünürdü.
Bu gün Prezident İlham Əliyev Qarabağın bərpasını milli prioritetə çevirmişdir. Rəsmi məlumatlara görə, Azərbaycan infrastruktur, mənzil, təhsil, səhiyyə və mədəniyyət layihələrinə 7 milyard dollardan çox vəsait ayırmışdır. Məqsəd aydındır: erməni işğalı zamanı məcburi köçkün düşmüş azərbaycanlıların geri qayıtmasını təmin etmək və bölgənin sosial və mədəni toxumasını bərpa etmək.
Lakin maneələr qalmaqdadır. Ən ciddi problemlərdən biri mina təhlükəsidir. Ermənistan mina sahələrinin natamam və qeyri-dəqiq xəritələrini təqdim etmişdir ki, bu da təmizləmə prosesini ləngidir. İndiyədək Qarabağda basdırılmış minaların yalnız təxminən 25%-i zərərsizləşdirilmişdir. Bu təhlükə mülki insanların həyatını riskə atır və ailələrin təhlükəsiz şəkildə geri dönməsini gecikdirir.
Azərbaycanın qələbəsi yalnız hərbi deyil, həm də simvolik idi: suverenliyin və mədəni kimliyin bərpası. Prezident İlham Əliyevin sözləri ilə: “Qarabağ Azərbaycan torpağıdır və bunu bütün dünya qəbul edir.”
Lakin davamlı sülh yalnız fiziki bərpa ilə mümkün deyil. Ədalət, barış və qarşılıqlı hörmət tələb olunur. Böyük mütəfəkkir Mirzə Fətəli Axundzadənin dediyi kimi: “Fikrin azadlığı insan ləyaqətinin köküdür.” Bu ləyaqət dağıdılmışı bərpa etməklə, hər bir vətəndaşa yaşamaq, inanmaq və qurmaq hüququnu qaytarmaqla başlayır.
Müharibənin başa çatmasından beş il sonra Qarabağ hələ də münaqişənin xatirəsi ilə bərpa ümidləri arasında yaşayır. Onun gələcəyi siyasi iradədən, beynəlxalq dəstəkdən və hər iki xalqın ağrını aşmaq bacarığından asılı olacaq. Çünki hər bərpa olunmuş daşda, hər yenidən açılmış məktəbdə, hər ehtiramla qorunan məzarda Qafqaz üçün yeni bir ləyaqət səhifəsi yazılır.
